Incoterms ve merch sevkiyatı
DDP, CIF, FOB, EXW açıklaması; risk, maliyet ve gümrük sorumluluğu kimin üstünde olduğu net anlatım.
Neden önemli?
Merch sevkiyatında Incoterms (Uluslararası Ticari Şartlar) pazarlık sırasında, oferte ve sözleşmeye yazılmaz. Incoterm seçimi malın sahibini, sigorta sorumluluğunu ve gümrük işlemlerini belirler. Yanlış Incoterm seçimi ödeme anlaşmazlıkları, gümrük durdurması, sigorta talepleri reddedilmesi veya "anlaşma içi gizli maliyet\" ile sonuçlanır. Türkiye merch tedarikçileri genelde CIF veya DDP sunar; ithalatçılar FOB tercih eder (kontrol). Tercih ettiğiniz Incoterm sözleşmeye (en az "...CIF Istanbul Port\" gibi spesifik) yazılmalıdır.
Temel Incoterms ve merch uygulaması
- EXW (Ex Works / Fabrikadan): Satıcı mal fabrikasından teslim eder; tüm risk ve maliyet alıcıya. Alıcı: nakliye, sigorta, gümrük sorumluluğu. Merch sevkiyatında nadir; ancak "toplama tüm malı, kendin taşı\" satıcılar bu terimi sunabilir. Örn. \"EXW İzmir Fabrika\" = tedarikçi işi bitti. Alıcı oradan taşıma şirketi tutar. Riskli; çünkü yükün durumunu fabrika sahibi kontrol etmiyor (ambalaj bozuk olabilir).
- FOB (Free On Board / Gemi Limanında Ücretsiz): Satıcı mal gemiye yükler; gemiye binene dek satıcı sorumlu, gemiye bindikten sonra alıcı sorumlu. Sigorta: alıcı düzenler ve tutar. Gümrük: alıcı öder. Merch sevkiyatında alıcının sevk ettiği (havayolu veya gemi) şekline göre FCA (Freight Carriage Paid) + FOB benzer şartlar. Alıcı tam kontrol ister (bağımsız gümrük müşaviri, sigorta) → FOB tercih.
- CIF (Cost Insurance and Freight / Bedel, Sigorta ve Nakliye): Satıcı ürünü sigortalı olarak nakliye eder; gümrük alıcıya. Risk: mal limana vardığında alıcıya geçer (gemiye bindikten sonra, dokka varmadan). Sigorta: satıcı minimal (C kapsamı, temel) bazen alıcı daha iyi sigorta ister (ör. hasar, kayıp kapsamı geniş) + kendi başında tutar. Merch sevkiyatında sık; satıcı sevkiyatı yönetir, alıcı gümrüğü (ithalatçı numarası, KVKK uyumu) yapar. Türkiye tedarikçileri çoğu CIF avlar.
- DDP (Delivered Duty Paid / Teslim Vergi Ödenerek): Satıcı tüm maliyeti (nakliye, sigorta, gümrük, vergiler) ödeyip, ürünü alıcıya teslim eder (kapısına veya belirtilen yere). Alıcı haricen hiçbir para ödemez. Risk: teslim edilene dek satıcı sorumlu. Merch sevkiyatında "tam paket\" hizmet; satıcı gümrük müşaviri ve ithalatçı numarası (VAT number) alıcıdan ister. En rahat ama satıcı için riskli ve maliyetli. Kurumsal hediye setleri DDP sık talep edilir (yönetim kolaylığı).
Merch sevkiyatında maliyet dağılımı örnekleri
Örnek 1: 1.000 adet tişört, Türkiye → Almanya, 10.000 ₺ FOB: Satıcı: üretim (10.000 ₺) + limana taşıma (500 ₺). Alıcı: gemi nakliyesi (1.500 ₺) + sigorta (150 ₺) + gümrük ve KDV Almanya\'da (2.000 ₺ tahmini). Toplam alıcı masrafı = 3.650 ₺ + gümrük müşaviri (300 ₺). Alıcı kontrolü yüksek; iki sevkiyat 4-6 hafta.
Örnek 2: Aynı sipariş, 13.650 ₺ CIF Hamburg: Satıcı: üretim + limana taşıma + gemi nakliyesi + sigorta C (basit). Alıcı: gümrük ve KDV Hamburg (2.000 ₺ tahmini) + gümrük müşaviri (300 ₺). Alıcı masrafı daha az; satıcı daha sorumlu. Sevkiyat hızı: 5-7 hafta.
Örnek 3: Aynı sipariş, 16.000 ₺ DDP (Alıcı kapısına Hamburg\'da): Satıcı tüm masrafları (üretim, taşıma, sigorta, gümrük, KDV, yerel teslim) karşılar. Alıcı ödeme + imza, hiçbir kaynak tüketmiyor. Satıcı için riskli (gümrük gecikmesi, KDV artışı) ama alıcı memnun. Sevkiyat hızı: 6-8 hafta ama "kapıda\" teslim garantisine dek satıcı sorumlu.
Merch sevkiyatında riskler ve sigorta
- FOB ve CIF arasında \"orta yol\": Sigorta: alıcı başında ama satıcı gemi nakliyesini tertip eder → risk ve sorumluluk karışır. Yapılan mutabakatı yazılı (email veya sözleşme) tutun.
- DDP\'de gümrük gecikmesi: Satıcı DDP taahhüt etmişse ama gümrük 3 gün kontrol yapıyor, sigorta kullanmışsa ek günleri talep eder ve satıcı masraf öder. Sözleşmede \"gümrük gecikmelerine karşı taraf sorumsuz\" klozunu ekleyin.
- Sigorta kapsamı dar: Merch sevkiyatında temel sigorta (C kapsamı, 0,5%) genelde değer kaybını kapsamaz (boya solması, baskı kırılması). Alıcı özel sigorta ister ise (D kapsamı, 2-3%) +100-300 ₺ ek maliyet.
- Gümrük yazı hatası: İthalatçı numarası yanlış yazılırsa gümrükte ürün karantinaya alınabilir. CIF ve DDP\'de satıcı ithalatçı numasını doğru almalı ve gümrük müşaviri tarafından triple-check yapılmalıdır.
Türkiye merch tedarikçileriyle pratik tavsiyeleri
Türkiye\'deki merch tedarikçilerinin çoğu CIF Istanbul Port veya CIF Izmir Port sunar (kısaltma sık \"CIF port\" yapılır). Sözleşmede sadece \"CIF\" değil, \"CIF [belirtilen liman]\" yazılmalıdır; aksi takdirde ihtilaf çıkar. Satıcı \"biz sevkiyat yapıyoruz, sen gümrük et\" derse aslında FOB\'dır ama CIF paketinde ön-ödeme ister → kargaşa. Netlik için: \"Satıcı, nakliye, sigorta ve liman masrafını ödeyecek mi?\" sorulsun ve yazılı cevap tutulmalı. Ödeme şekli çoğunlukla \"50% avans + 50% limanda konşimento copy alındı\" (Bill of Lading - BL). BL elektronik kopyası (e-BL) tutuluyor; bazı satıcılar hard copy talep eder. Türkiye\'den sevkiyat süresi İzmir/İstanbul limanından 4-6 hafta (Avrupa), 8-12 hafta (Asya). Hava kargo (100 kg üzeri merch nadir, pahalı) 1-2 hafta ama maliyet 3-5 kat yüksek.
Merch sevkiyat şartlarınız için danışma
Kısa brief gönderin — Incoterms seçimi ve gümrük planlaması yapacağız.